Geloven en tolerant zijn
Auteur: Chris Zoet
Geschiedenis
Agricola was geboren in het Groningse Baflo en was een zoon van Hendrik Vries, die abt was van de Cisterciënzer dubbelklooster Selwerd. Toen Agricola een keer bij zijn vriend Hegius in Deventer op bezoek was en er een betoog hield, hoorde en zag Erasmus het humanistisch betoog van Agricola, die hij zijn leven lang als een voorbeeld en inspirator is blijven zien. In 1499 vertrok Erasmus naar Engeland. Hij kwam daar in contact met de latere Engelse koning Hendrik VIII en ook met belangrijke humanisten zoals John Colet en Thomas More. In 1506 vertrok Erasmus voor drie jaar naar Italië. Op de terugweg vanuit Italië richting Engeland schreef hij zijn ‘Lof der Zotheid’ (ik heb dit filosofische boek gelezen, en de tekst in dit boek heeft mij tot nadenken gezet). Door uit te gaan van een zot als spreker kon hij in deze declamatio de spot drijven met de misplaatste ernst waarmee alle mensen, ongeacht beroep, stand, of positie, hun eigen belangen najoegen, en de grote kortzichtigheid, waarmee zij klaar stonden met hun oordeel over elkaar. Erasmus overleed op 12 juli 1536 in Bazel. Zijn graf is daar te vinden in de Münster van Bazel ook wel de Domkerk genoemd. Omdat Erasmus de christelijke naastenliefde heel serieus nam, wordt hij ook wel de wegbereider voor de Reformatie beschouwd, hoewel hij als rooms-katholiek nooit tot de gelederen der protestanten was toegetreden.
Remonstrantse Broederschap
De Remonstrantse Broederschap ook wel de Remonstrantse kerk genoemd is ontstaan mede door de voorgangers van deze stroming, o.a. Erasmus en Angelus Merula. Een ander belangrijk theoloog aan het eind van de 16de en het begin van de 17de eeuw die opvattingen van een tolerant christendom verkondigde, was Jacobus Arminus. Hij studeerde bij Beza in Geneve, was predikant in Amsterdam en van 1603 tot zijn dood in 1609 hoogleraar godgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Leiden (opgericht door Willem van Oranje-Nassau). Arminus was de grondlegger van de Nederlandse Erasmiaanse reformatie, waaruit later de Remonstrantse kerk uit voortkwam. Later in januari 1619 kwamen 38 predikanten bijeen om bezwaar te maken tegen de leerstellingen van de Nederduits Gereformeerde Kerk (in die tijd was de hervormde en de gereformeerde kerk nog één en in 1816 zou er pas een scheuring plaatsvinden tussen de hervormden en de gereformeerden). Onder leiding van Johannes Wtenbogaert (of Uytenbogaert), die hofprediker van prins Maurits was, werd in Antwerpen de Remonstrantse Broederschap opgericht. De opvattingen van deze predikanten werden vastgelegd in een ‘verweerschrift’ of ‘remonstrantie’. Dit verweerschrift staat bekend als de ‘vijf artikelen van de remonstranten’. (Een bekende remonstrant was Hugo de Groot). Tijdens de nationale synode van Dordrecht in 1618-1619 werd de Remonstrantse Broederschap verboden en moesten de meeste vrijzinnige protestanten vluchtten, waaronder Wtenbogaert. In 1625 keerden de gevluchte remonstranten na het overlijden van prins Maurits geleidelijk terug naar de Republiek. Daar was de Remonstrantse kerk officieel verboden, maar in de praktijk werd deze gedoogd. De remonstranten stichtten in de Republiek diverse schuilkerken, zoals in Amsterdam in een voormalig pakhuis De Rode Hoed. Pas in de ‘Franse tijd’, vanaf 1795 werd dit kerkgenootschap officieel erkend. En in de 19de eeuw maakten veel protestantse vrijzinnigen zich los van de Nederlandse Hervormde Kerk en werden lid van de Remonstrantse Broederschap. In 2008 telde de Remonstrantse Broederschap achtenveertig kerken in Nederland en één Friedrichstadt in Slees-Holstein.
De oudste nog bestaande kerk in Nederland staat in het Zuid-Hollandse Zwammerdam. Deze kerk is in 1676 gebouwd. Wetenschapper drs. Sietse van der Tuin heeft deze kerk onderzocht met behulp van zijn wichelroede, die hij in zijn boek Fysica van de heiligheid indicator noemt. Op zoek naar sterke leycentra (hierna LC genoemd) ontdekte hij dat de op één na sterkste LC in Zwammerdam in de Remonstrantse kerk te vinden is. Van der Tuin vond deze LC in de ingang van de kerktoren. Deze ontdekking had nog een vervolg. Sietse van der Tuin vroeg aan mij of ik met hem mee wilde gaan naar een rooms-katholieke kapel te Amsterdam. Daar aangekomen zag ik een ik een geestverschijning van een lichtende dame, precies 20 meter vanaf de Remonstrantse kerk. Later bleek dat tussen 1945 en 1959 vijfenvijftig keer een ‘Vrouw van alle volkeren aan Ida Peerleman had gemanifesteerd. Van der Tuin vond een LC in de westelijke zijde. En hij kwam tot conclusie dat de Remonstrantse Broederschap de gewoonte volgde van de andere hervormde kerken.
De eigen menselijke vrijheid kenmerkt de Remonstrantse Broederschap. Deze kerk is eigenzinnig, heeft geen dogma’s zoals over inzegening van het huwelijk van mensen met het zelfde geslacht. Ook normaal bij deze kerkgenootschap is, dat vrouwen in het ambt normaal zijn. Van de zesendertig remonstrantse predikanten zijn er zeventien vrouw. Terwijl bij andere kerkenstromingen de kerkgang sterk aan het teruglopen is, is er bij de Remonstrantse Broederschap juist groei!
Bronnen:
Boek: ‘Fysica van de heiligheid’, drs. Sietse van der Tuin, 2009.
Website:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Remonstranten
http://www.remonstranten.org/zwammerdam/index.html
